Miras Hukuku

Kalemci Hukuk Bürosu, İzmir’in Bayraklı ilçesinde, Folkart Towers’ta miras hukukundan doğan işleri yürütmektedir. Bu sayfa; yasal mirasçıları, saklı payı, tenkis davasını, muris muvazaasını, mirasın reddini, mirasçılık belgesini (veraset ilamı), miras ortaklığının giderilmesini ve vasiyetname türlerini, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) hükümleri ışığında genel olarak açıklar.

Miras, bir kimsenin ölümüyle malvarlığının külli halefiyet yoluyla belirli kişilere geçmesidir. Her dosyanın aile ilişkileri, malvarlığı ve ölüme bağlı tasarrufları farklıdır. Aşağıdaki bilgiler genel niteliktedir; somut olaya uygulanacak hüküm, süre ve usul dosyanın incelenmesiyle belirlenir. Temel kavramlara ilişkin daha geniş bir giriş miras hukuku nedir yazısındadır.

Yasal mirasçılar (TMK m. 495 ve devamı)

Yasal mirasçılık, zümre sistemine dayanır (TMK m. 495–497). Bir önceki zümrede mirasçı bulunması, sonraki zümreyi mirastan uzaklaştırır.

• Birinci zümre (TMK m. 495): Miras bırakanın altsoyudur. Çocuklar eşit pay alır. Miras bırakandan önce ölmüş çocuk yerine onun altsoyu (torunlar) külli halefiyetle geçer.
• İkinci zümre (TMK m. 496): Altsoy yoksa miras, eşit hakla ana ve babaya kalır. Onlardan önce ölenin yerini kendi altsoyu (miras bırakanın kardeşleri ve daha altsoyu) alır.
• Üçüncü zümre (TMK m. 497): Bu zümrelerde mirasçı yoksa miras, büyük ana ve büyük babalara ve onların altsoyuna kalır. Hayatta olmayan büyükanne veya büyükbabanın yerini kendi altsoyu alır.

Sağ kalan eş, yasal mirasçıdır; ancak tek başına bir zümre oluşturmaz. Eşin payı, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişir (TMK m. 499):

• Miras bırakanın altsoyu ile birlikte ise yasal miras payı dörtte birdir.
• Ana ve baba zümresi ile birlikte ise yarısıdır.
• Büyük ana ve büyük baba zümresi ile birlikte ise dörtte üçüdür (bu zümredeki paylaşma, maddenin üçüncü fıkrasındaki ayrıntılı kurala tabidir).
• Bu zümrelerden mirasçı yoksa sağ kalan eş, mirasın tamamını alır.

Evlilik dışı çocukların soybağı ve mirasçılığı ayrı şartlara bağlanabilir; genel açıklamalar evlilik dışı çocuklar ve yasal haklar yazısındadır. Boşanmanın mal rejimi ve miras üzerindeki etkileri dosyaya göre ayrıca incelenir; çerçeve İzmir’de boşanma davaları sayfasındadır.

Saklı pay (2007 sonrası, TMK m. 506)

Saklı pay, belirli yasal mirasçıların iradesi olmaksızın elinden alınamayan yasal miras payı kısmıdır. Miras bırakan, tasarruf özgürlüğü içinde malvarlığının bir bölümünü ölüme bağlı tasarrufla dilediği kişiye bırakabilir; ancak saklı payı zedeleyemez.

TMK m. 506, 26.4.2007 tarihli ve 5650 sayılı Kanun ile değiştirilmiştir. Bu değişiklikten sonra kardeşlerin saklı payı kalkmıştır. Yürürlükteki maddeye göre saklı paylar şunlardır:

1. Altsoy için yasal miras payının yarısı,
2. Ana ve baba için yasal miras payının dörtte biri,
3. Sağ kalan eş için, altsoy veya ana ve baba zümresi ile birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı; diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçü.

Buna göre, örneğin miras bırakanın altsoyu ve eşi birlikte mirasçıysa, eşin saklı payı kendi yasal payının tamamıdır; çocukların saklı payı ise kendi yasal paylarının yarısıdır. Kardeşler, 2007 değişikliğinden sonra saklı pay sahibi değildir; yasal mirasçı olmaları (ikinci zümrede altsoy sıfatıyla) saklı paylı oldukları anlamına gelmez.

Saklı pay; terekenin aktif ve pasifi, sağlararası karşılıksız kazandırmalar ve ölüme bağlı tasarruflar birlikte değerlendirilerek hesaplanır. Bu sayfada örnek tutar yer almaz.

Tenkis

Saklı payı zedelenen mirasçı, tenkis davası açabilir (TMK m. 560 ve devamı). Tenkis, saklı payı aşan ölüme bağlı tasarrufların ve belirli şartlarla sağlararası kazandırmaların, saklı payı tamamlayacak ölçüde indirilmesini sağlar. Amaç, tasarrufun tümüyle geçersiz sayılması değil, saklı payın korunmasıdır.

Tenkiste sıra ve hesap kuralları TMK m. 563–569’da düzenlenmiştir. Kural olarak önce ölüme bağlı tasarruflar, bunlar yetmezse en yeni tarihliden başlayarak sağlararası kazandırmalar tenkise tâbi tutulur. Saklı paylı mirasçının kendi aldığı bazı kazandırmalar da denkleştirmeye girebilir.

Hak düşürücü süreler TMK m. 571’dedir. Dava, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer. Tenkis, muris muvazaası ve tasarrufun iptali davaları birbirinin yerine geçmez. Tasarrufun iptaline ilişkin genel bilgiler tasarrufun iptali davası yazısındadır.

Muris muvazaası (1974 İBK)

Muris muvazaası, kanunda ayrı bir madde başlığı altında düzenlenmiş bir dava türü değildir. Uygulamada, miras bırakanın mirasçısını miras hakkından yoksun bırakmak amacıyla, gerçekte bağışlamak istediği tapulu taşınmazını tapuda satış gibi göstermesi hâlinde gündeme gelir. Görünürdeki satış sözleşmesi muvazaalı, gizli bağış ise kural olarak şekil şartından yoksun sayılır.

Bu konudaki temel içtihat, Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu’nun 01.04.1974 tarihli ve 1/2 sayılı kararıdır. Karara göre; saklı pay sahibi olsun ya da olmasın, miras hakkı çiğnenen mirasçılar, görünürdeki satışın muvazaalı olduğunu ve gizli bağışın şekil koşulundan yoksun bulunduğunu ileri sürerek tapu iptali ve tescil davası açabilir. Bu dava hakkı, tenkis ve denkleştirmeye ilişkin kanuni yolları ortadan kaldırmaz.

İspat; tanık, tapu kaydı, bedelin ödenip ödenmediği, ekonomik durum ve aile ilişkileri gibi olgularla birlikte değerlendirilir. Aile içi tapu devirlerinin niteliği her işlemde ayrıca incelenir; genel bilgiler aile içi tapu devri yazısındadır.

Mirasın reddi (üç ay)

Miras, kanunen veya ölüme bağlı tasarrufla mirasçı olanlar yönünden, kural olarak kabulü beklenmeksizin geçer (TMK m. 599). Mirasçı, borca batık veya yükü ağır bir tereke ile karşılaşmamak için mirası reddedebilir.

TMK m. 606’ya göre miras, üç ay içinde reddolunabilir. Bu süre; yasal mirasçılar yönünden, mirasçı olduklarını daha sonra öğrendiklerini ispat etmedikçe miras bırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten; vasiyetname ile atanmış mirasçılar yönünden ise mirasçı atanmalarını öğrendikleri tarihten işlemeye başlar. Red, mirasçı tarafından sulh mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla yapılır (TMK m. 609). Süre hak düşürücüdür; kaçırılması, kural olarak mirasın kayıtsız kabulü sonucunu doğurur.

Reddin sonuçları ve tereke borçlarından sorumluluk TMK m. 610 ve devamındadır. Resmi defter tutulması veya resmi tasfiye gibi alternatifler de kanunda yer alır. Usul ve süre reddi miras nasıl yapılır yazısındadır.

Mirasçılık belgesi (veraset ilamı)

Uygulamada hâlâ “veraset ilamı” olarak anılan belge, TMK m. 598’deki mirasçılık belgesidir. Yasal mirasçı veya mirasçı atanmış olanlar, sulh mahkemesinden veya noterden, mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge isteyebilir. Belge, kural olarak aksi ispat edilinceye kadar, belgeyi alanların mirasçılık sıfatını ve paylarını gösterir.

Belge tek başına paylaşmayı veya paydaşlığın sona ermesini sağlamaz. Banka ve tapu işlemlerinde sıkça istenir; pay uyuşmazlığını kesin çözmez. Yanlışlık iddiası, belgenin iptali veya düzeltilmesi davasına konu olabilir. Dijital varlıklar dijital miras yazısında ele alınmıştır. Dijital delil ve bilişim hukuku çerçevesi bilişim hukuku sayfasındadır.

Miras ortaklığının giderilmesi

Birden fazla mirasçı varsa, paylaşma gerçekleşinceye kadar tereke üzerinde elbirliği (iştirak) hâlinde mülkiyet söz konusudur (TMK m. 640). Mirasçılar tereke işlemlerinde kural olarak birlikte hareket eder. Mirasçılardan her biri, kural olarak terekedeki belirli malların paylaşılmasını veya ortaklığın giderilmesini isteyebilir.

Uygulamada bu talep, terekedeki taşınır ve taşınmazlar yönünden “ortaklığın giderilmesi” (izale-i şüyu) davası olarak da anılır. Paylaşma, tarafların anlaşmasıyla aynen bölme şeklinde olabileceği gibi, bölme mümkün değilse satış ve bedelin paylaşılması yoluyla da gerçekleşebilir. Henüz paylaşılmamış tereke borçları, saklı pay ve tenkis uyuşmazmaları, davanın kapsamını etkiler. Ortaklığın giderilmesi, mirasçılık belgesinin alınmış olmasıyla kendiliğinden tamamlanmış sayılmaz.

Vasiyetname

Miras bırakan, kanundaki şekil şartlarına uyarak ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir. TMK, başlıca üç vasiyetname şekli kabul eder:

• Resmi vasiyetname (TMK m. 532 ve devamı): İki tanık katılımıyla resmi memur (noter, sulh hâkimi veya kanunen yetkili diğer resmi memur) önünde düzenlenir. Kanundaki okuma, imza ve tanık usulüne uyulması geçerlilik bakımından önem taşır.
• El yazılı vasiyetname (TMK m. 538): Miras bırakanın yarından sonuna kadar el yazısıyla yazıp yıl, ay ve günü belirterek imzalaması gerekir. Bilgisayarla yazılıp yalnızca imzalanan metin, bu şekle uymaz.
• Sözlü vasiyetname (TMK m. 539–541): Ancak el yazılı veya resmi vasiyetname yapma imkânının bulunmadığı olağanüstü durumlarda başvurulabilen, sıkı şartlara bağlı istisnai bir yoldur. İmkan doğunca bu vasiyetname hükmünü yitirir.

Vasiyetnamenin iptali, ehliyetsizlik, irade sakatlığı, hukuka veya ahlaka aykırılık ve şekle aykırılık hâllerinde talep edilebilir (TMK m. 557). Saklı payı zedeleyen geçerli bir vasiyetname ise kural olarak yok hükmünde sayılmaz; tenkis davasına konu olur. Vasiyetnamenin açılması ve ilgililere bildirilmesi, sulh mahkemesinin görevine giren işlemlerdendir.

Sıkça sorulan sorular

Kardeşlerin saklı payı var mıdır?
2007 yılında 5650 sayılı Kanun ile TMK m. 506 değiştikten sonra kardeşler saklı pay sahibi değildir. Kardeşler, altsoy yoksa ikinci zümrede yasal mirasçı olabilir; bu, saklı paylı oldukları anlamına gelmez.

Sağ kalan eş tek başına mirasçı mıdır?
Değildir, her zaman değil. Eşin payı, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre TMK m. 499’da belirlenir. Altsoy, ana-baba zümresi veya büyük ana-büyük baba zümresinden mirasçı yoksa eş, mirasın tamamını alır.

Miras üç ay içinde reddedilmezse ne olur?
TMK m. 606’daki üç aylık süre kural olarak hak düşürücüdür. Süre içinde usulüne uygun red beyanında bulunulmazsa miras, kayıtsız kabul edilmiş sayılır. Sürenin ne zaman işlemeye başladığı, yasal mirasçı ile atanmış mirasçı yönünden farklı esaslara bağlanmıştır.

Veraset ilamı ile miras paylaşılmış olur mu?
Olmaz. Mirasçılık belgesi, mirasçılık sıfatını ve payları gösteren bir belgedir. Terekedeki malların paylaşılması veya ortaklığın giderilmesi ayrı bir işlemdir.

Tenkis ile muris muvazaası davası aynı midir?
Değildir. Tenkis, saklı payı zedelenen mirasçının, geçerli tasarrufların saklı payı aşan kısmının indirilmesini istediği davadır. Muris muvazaasında ise görünürdeki satışın muvazaalı olduğu ileri sürülerek tapu iptali talep edilir; saklı pay sahibi olmayan mirasçılar da 1974 tarihli içtihadı birleştirme kararı çerçevesinde bu davayı açabilir.

El yazılı vasiyetname bilgisayarla yazılabilir mi?
TMK m. 538, vasiyetnamenin başından sonuna kadar el yazısıyla yazılmasını, tarih atılmasını ve imzalanmasını arar. Yalnızca imzalanmış bir bilgisayar çıktısı, bu şekil şartını karşılamaz.

Mirasçılık belgesi noterden de alınabilir mi?
TMK m. 598, belgenin sulh mahkemesinden veya noterden istenebileceğini düzenler. Uyuşmazlık veya belirsizlik varsa mahkeme yolu öne çıkar. Belgenin niteliği ve kapsamı somut başvuruya göre değişir.

Dijital hesaplar da terekeye girer mi?
Sosyal medya hesapları, e-posta ve diğer dijital varlıklar, hukuki niteliklerine ve ilgili hizmet sözleşmesine göre tereke tartışmasına konu olabilir. Genel çerçeve dijital miras yazısındadır.

İletişim bilgileri

Kalemci Hukuk Bürosu
Manas Blv. Folkart Towers No:39 B Blok Kat:27 D:2711
35530 Bayraklı / İzmir
Tel: +90 506 592 66 72

Büro hakkında genel bilgi Hakkımızda sayfasında, başvuru kanalı İletişim sayfasındadır.