Yapay Zekâ Hukuku: AB Yapay Zekâ Tüzüğü ve Türkiye

Kasım 13, 2026

Yapay Zekâ Hukuku: AB Yapay Zekâ Tüzüğü ve Türkiye

Son güncelleme: 13 Kasım 2026

“Yapay zekâ hukuku” tek bir kanunun adı değildir. Bugün bu başlık altında üç ayrı soru birlikte sorulur: Avrupa Birliği’nin (AB) 2024/1689 sayılı Yapay Zekâ Tüzüğü kime, ne zamandan itibaren uygulanır; Türkiye’de yapay zekâya özgü bir düzenleme var mıdır; ve özel bir düzenleme bulunmayan konularda —sorumluluk, telif, ceza— mevcut kanunlar nasıl devreye girer. Bu yazı, bu üç soruya 13 Kasım 2026 itibarıyla resmî metinlere dayanarak genel bir çerçeve sunar.

Yapay zekâ sistemlerinde kişisel verilerin işlenmesi, ayrı bir yazının konusudur: Yapay Zekâ Uygulamaları ve KVKK. Burada KVKK yükümlülükleri yalnızca bağlantı noktası olarak anılır.

AB Yapay Zekâ Tüzüğü nedir?

(AB) 2024/1689 sayılı Tüzük, yapay zekâ sistemleri ve genel amaçlı yapay zekâ modelleri için AB genelinde doğrudan uygulanan, risk temelli bir çerçevedir. Avrupa Komisyonu’na göre Tüzük 1 Ağustos 2024’te yürürlüğe girmiştir. Tüzük, direktiflerden farklı olarak üye devletlerde ayrıca iç hukuka aktarılmadan uygulanır; ancak idari para cezalarına ilişkin kuralları üye devletler belirler (m.99/1).

Tüzük, 2026’da (AB) 2026/1744 sayılı “Dijital Omnibus – Yapay Zekâ” Tüzüğü ile değiştirilmiştir. Değişiklik, AB Konseyi tarafından 29 Haziran 2026’da kabul edilmiş, 24 Temmuz 2026’da AB Resmî Gazetesi’nde yayımlanmış ve Komisyon’un duyurusuna göre 27 Temmuz 2026’da yürürlüğe girmiştir. Bu nedenle 2024 tarihli ilk metne göre hazırlanmış takvimler artık güncel değildir.

Risk sınıfları

Komisyon, Tüzük’ün yaklaşımını dört risk düzeyi üzerinden özetler:

Kabul edilemez risk (yasak uygulamalar, m.5): Kişinin davranışını önemli ölçüde bozan manipülatif veya aldatıcı teknikler; yaş, engellilik veya sosyal-ekonomik durumdan kaynaklanan kırılganlıkların istismarı; sosyal puanlama; yalnızca profillemeye dayalı suç riski tahmini; internetten veya kamera kayıtlarından hedefsiz yüz görüntüsü toplanarak yüz tanıma veri tabanı oluşturulması; tıbbi veya güvenlik gerekçesi dışında işyerinde ve eğitim kurumlarında duygu tanıma; hassas özelliklerin çıkarılmasına yönelik biyometrik sınıflandırma ve kolluk amaçlı gerçek zamanlı uzaktan biyometrik tanımlamanın istisnalar dışındaki kullanımı.
Yüksek risk (m.6 ve Ek I, Ek III): AB ürün güvenliği mevzuatı kapsamındaki ürünlerin güvenlik bileşeni olan sistemler (Ek I) ile Ek III’te sayılan alanlarda kullanılan sistemler. Ek III’ün başlıkları şunlardır: biyometri, kritik altyapı, eğitim ve mesleki eğitim, istihdam ve çalışan yönetimi, temel özel ve kamu hizmetlerine erişim, kolluk, göç-iltica-sınır yönetimi, adalet yönetimi ve demokratik süreçler. Ek III’teki bir sistemin sağlayıcısı, sistemin yüksek riskli olmadığını düşünüyorsa bu değerlendirmeyi piyasaya sunmadan önce belgelemek zorundadır (m.6/4).
Özel şeffaflık riski (m.50): İnsanlarla doğrudan etkileşen sistemlerde kişinin yapay zekâ ile etkileştiğinin bildirilmesi; sentetik ses, görüntü, video veya metin üreten sistemlerde çıktının makine tarafından okunabilir biçimde işaretlenmesi; duygu tanıma ve biyometrik sınıflandırma kullanıcılarının ilgilileri bilgilendirmesi; “deepfake” içeriğin açıklanması.
Asgari risk: Spam filtresi gibi sistemler için Tüzük ek bir yükümlülük öngörmez; gönüllü davranış kuralları teşvik edilir.

Bunlara ek olarak genel amaçlı yapay zekâ modellerinin sağlayıcıları için ayrı bir bölüm (V. Bölüm) vardır. Sistemik risk taşıyan modeller için yükümlülükler daha kapsamlıdır.

Dijital Omnibus ile m.5’e iki yeni yasak eklenmiştir: gerçek ve tanınabilir bir kişinin açık rızası olmadan cinsel içerikli gerçekçi görüntü, ses veya video üretilmesi ya da manipüle edilmesi ile çocuk istismarı materyali üretilmesi.

13 Kasım 2026 itibarıyla uygulama takvimi

Tüzük’ün 113 üncü maddesinin değişik hâline göre takvim şöyledir:

2 Şubat 2025: Genel hükümler (I. Bölüm, yapay zekâ okuryazarlığı dâhil) ve yasak uygulamalar (II. Bölüm).
2 Ağustos 2025: Genel amaçlı yapay zekâ modellerine ilişkin kurallar, yönetişim, onaylanmış kuruluşlar ve yaptırım bölümü. Bu tarihten önce piyasaya sunulmuş modellerin sağlayıcıları için uyum süresi 2 Ağustos 2027’dir (m.111/3).
2 Ağustos 2026: Tüzük’ün genel uygulama tarihi. m.50’deki şeffaflık yükümlülükleri bu tarihten itibaren uygulanmaktadır. Ancak 2 Ağustos 2026’dan önce piyasaya sunulmuş içerik üreten sistemlerin sağlayıcıları için işaretleme yükümlülüğüne (m.50/2) uyum süresi 2 Aralık 2026’dır (m.111/4).
2 Aralık 2026: Omnibus ile eklenen iki yeni yasak (rızasız cinsel içerik ve çocuk istismarı materyali) uygulanmaya başlar.
2 Aralık 2027: Ek III kapsamındaki (bağımsız) yüksek riskli sistemlere ilişkin III. Bölüm’ün 1, 2 ve 3 üncü kısımları. İlk metinde bu tarih 2 Ağustos 2026 idi.
2 Ağustos 2028: Ek I kapsamındaki ürünlere gömülü yüksek riskli sistemler. İlk metinde bu tarih 2 Ağustos 2027 idi.

Yapay zekâ okuryazarlığı yükümlülüğü (m.4) de değiştirilmiştir. Sağlayıcılar ve kullanıcılar (Tüzük’teki terimle “uygulayıcılar”), personelinin yapay zekâ okuryazarlığının gelişmesini destekleyecek tedbirleri almaya devam eder; metin artık bunun belirli bir kişisel yeterlilik seviyesini garanti etmeyi gerektirmediğini açıkça belirtir.

Yaptırım tarafında m.99, yasak uygulamalara aykırılık için 35 milyon avroya veya bir önceki mali yılın dünya çapındaki yıllık cirosunun yüzde 7’sine kadar; diğer pek çok yükümlülük için 15 milyon avroya veya yüzde 3’e kadar; yetkili makamlara yanlış veya yanıltıcı bilgi verilmesi için 7,5 milyon avroya veya yüzde 1’e kadar idari para cezası üst sınırları öngörür. KOBİ’ler için bu iki sınırdan düşük olanı uygulanır. Bunlar üst sınırlardır; somut ceza üye devletlerin yetkili makamlarınca belirlenir.

Türk şirketleri için yer bakımından uygulanma

Tüzük’ün 2 nci maddesi, sağlayıcının nerede kurulu olduğuna bakmaksızın, AB pazarında yapay zekâ sistemini piyasaya sunan veya hizmete alan ya da genel amaçlı model sunan sağlayıcılara uygulanır. Ayrıca üçüncü ülkede kurulu sağlayıcı ve uygulayıcılara, sistemin ürettiği çıktı AB’de kullanılıyorsa da uygulanır. Bu nedenle Türkiye’de kurulu bir şirket şu durumlarda Tüzük’le karşılaşabilir:

AB’deki müşterilere yapay zekâ içeren bir yazılım, platform veya ürün sunuyorsa,
AB’deki bir iş ortağı için çıktısı AB’de kullanılan bir sistem işletiyorsa,
AB’ye ihraç ettiği bir ürünün içinde yapay zekâ bileşeni bulunuyorsa.

Üçüncü ülkede kurulu yüksek riskli sistem sağlayıcıları, sistemi AB pazarına sunmadan önce yazılı yetki ile AB’de kurulu bir yetkili temsilci atamak zorundadır (m.22). Benzer bir yükümlülük genel amaçlı model sağlayıcıları için de vardır (m.54). Yalnızca kişisel ve mesleki olmayan amaçla sistem kullanan gerçek kişiler ile piyasaya sunulmadan önceki araştırma, test ve geliştirme faaliyetleri ise kural olarak kapsam dışındadır (m.2/8, m.2/10).

Tüzük, kural olarak AB veri koruma hukukunu etkilemez (m.2/7). AB’deki kişilere hizmet veren bir Türk şirketi için GDPR ayrıca değerlendirilir; Türkiye’de işlenen veriler bakımından KVKK uygulanmaya devam eder. Bu ilişki için KVKK ve GDPR danışmanlığı sayfasına bakılabilir.

Uygulamada ilk adım genellikle bir envanterdir: hangi sistemin hangi amaçla kullanıldığı, şirketin her sistemde sağlayıcı mı yoksa uygulayıcı mı olduğu, çıktının AB’de kullanılıp kullanılmadığı ve sistemin Ek III başlıklarından birine girip girmediği. Bu sınıflandırma, hangi takvimin ve hangi yükümlülüklerin geçerli olduğunu belirler.

Türkiye’de durum

13 Kasım 2026 itibarıyla Türkiye’de yapay zekâyı bütün yönleriyle düzenleyen, yürürlükte bir kanun bulunmamaktadır. TBMM kayıtlarına göre:

2/2234 esas numaralı “Yapay Zeka Kanun Teklifi” 24 Haziran 2024’te TBMM Başkanlığına sunulmuştur. Esas komisyon Sanayi, Ticaret, Enerji, Tabii Kaynaklar, Bilgi ve Teknoloji Komisyonu, tali komisyon Adalet Komisyonu’dur. Son durumu “komisyonda”dır.
2/3744 esas numaralı “Yapay Zekâ, Otomasyon ve Sosyal Dönüşüm Uyum Fonu Kurulması Hakkında Kanun Teklifi” 25 Haziran 2026’da sunulmuştur ve son durumu “komisyonda”dır.

Kanun teklifleri kabul edilip Resmî Gazete’de yayımlanmadıkça bağlayıcı değildir. Tekliflerde yer alan yükümlülük veya para cezası hükümlerine bugün dayanılamaz.

Politika belgeleri tarafında, Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi (2021-2025) 20 Ağustos 2021 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 2021/18 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile; Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı (2026-2030) ise 18 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 2026/9 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile duyurulmuştur. Bu belgeler kamu politikasını ve kurumlar arası koordinasyonu yönlendirir. Özel kişilere kanun gibi doğrudan yükümlülük getirmezler.

Kişisel Verileri Koruma Kurumu da yapay zekâya ilişkin iki önemli metin yayımlamıştır: “Yapay Zekâ Alanında Kişisel Verilerin Korunmasına Dair Tavsiyeler” ve 24 Kasım 2025 tarihli “Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda)”. Bunlar tavsiye niteliğindedir; bağlayıcı olan, 6698 sayılı Kanun ve ikincil mevzuattır.

Sorumluluk, telif ve ceza: ilke düzeyinde

Özel bir yapay zekâ kanunu bulunmadığından, Türk hukukunda bu alandaki uyuşmazlıklar genel hükümlerle çözülür. Hangi hükmün uygulanacağı somut olaya bağlıdır; aşağıdakiler yalnızca başlangıç noktalarıdır.

Hukuki sorumluluk. Yapay zekâ sisteminin kendisi hukuk süjesi değildir; sorumluluk sistemi geliştiren, sağlayan veya kullanan kişiye yöneltilir. Sözleşme ilişkisinde Türk Borçlar Kanunu m.112, borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesinden doğan zararı düzenler. Sözleşme dışı zararda temel kural m.49’daki kusur sorumluluğudur. Bir çalışanın iş sırasında kullandığı araçla verdiği zarar bakımından m.66’daki adam çalıştıranın sorumluluğu, önemli ölçüde tehlike arz eden işletmeler bakımından ise m.71’deki tehlike sorumluluğu gündeme gelebilir. Bu hükümlerin yapay zekâ kullanımına nasıl uygulanacağına dair kanunda özel bir düzenleme yoktur. Bu nedenle tedarikçi sözleşmelerinde kullanım amacı, insan denetimi, hata bildirimi ve sorumluluk paylaşımının açıkça yazılması önem taşır.

Telif. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, eseri “sahibinin hususiyetini taşıyan” fikir ve sanat ürünü (m.1/B-a), eser sahibini ise “eseri meydana getiren kişi” (m.1/B-b, m.8) olarak tanımlar. Kanun, yapay zekâ ile üretilen çıktılar için özel bir hüküm içermez. Bir çıktının eser sayılıp sayılmayacağı ve kime ait olacağı, insanın yaratıcı katkısı ve hususiyet ölçütü üzerinden somut olaya göre değerlendirilir. Bir modelin eğitiminde veya çıktısında başkasına ait eserlerin kullanılması ise FSEK’teki mali ve manevi haklar bakımından ayrıca incelenir.

Ceza. Türk Ceza Kanunu m.20’ye göre ceza sorumluluğu şahsidir ve tüzel kişiler hakkında ceza yaptırımı uygulanamaz; kanundaki güvenlik tedbirleri saklıdır. Yapay zekâ ile işlenen bir fiil, fiili gerçekleştiren kişi bakımından mevcut suç tipleri çerçevesinde değerlendirilir. Örneğin gerçek kişilerin görüntü veya seslerinin hukuka aykırı olarak ifşası TCK m.134/2, kişisel verilerin hukuka aykırı kaydedilmesi m.135 kapsamında ele alınabilir. Bilişim sistemlerine yönelik fiiller için genel çerçeve bilişim hukuku sayfasında yer alır.

Kalemci Hukuk Bürosu, İzmir’de bilişim hukuku, kişisel verilerin korunması ve teknoloji hukuku alanlarında çalışmaktadır. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir olay için hukuki görüş yerine geçmez.

Sıkça sorulan sorular

AB Yapay Zekâ Tüzüğü Türkiye’de doğrudan uygulanır mı? Türkiye’de iç hukuk normu olarak uygulanmaz. Ancak Türk şirketi AB pazarına sistem sunuyorsa veya sistemin çıktısı AB’de kullanılıyorsa, Tüzük o faaliyet bakımından şirketi bağlayabilir (m.2/1).

Yüksek riskli sistem kuralları ertelendi mi? Evet. (AB) 2026/1744 sayılı Tüzük ile Ek III kapsamındaki sistemler için 2 Aralık 2027, Ek I kapsamındaki ürünlere gömülü sistemler için 2 Ağustos 2028 tarihleri belirlenmiştir.

Yasak uygulamalar şu an yürürlükte mi? Evet, 2 Şubat 2025’ten beri. Omnibus ile eklenen iki yeni yasak 2 Aralık 2026’dan itibaren uygulanacaktır.

Türkiye’de yapay zekâ kanunu var mı? 13 Kasım 2026 itibarıyla yürürlükte bir yapay zekâ kanunu yoktur. TBMM’de komisyonda bekleyen teklifler bağlayıcı değildir. Bugün KVKK, TBK, FSEK, TCK ve sektörel mevzuat uygulanır.

Yapay zekâ ile üretilen metin veya görselin telif hakkı kime aittir? FSEK’te bu konuda özel bir hüküm yoktur. Değerlendirme, çıktıda insanın yaratıcı katkısının ve hususiyetin bulunup bulunmadığına göre somut olayda yapılır.

Kaynaklar

Paylaş: