Yapay Zekâ Hukuku

Yapay zekâ sistemi kullanan veya sunan şirketler için Türkiye’deki güncel durum, AB Yapay Zekâ Tüzüğü’nün kapsamı ve takvimi, KVKK, hukuki sorumluluk ve uyum adımları.

Yapay Zekâ Hukuku Danışmanlığı: AB Yapay Zekâ Tüzüğü, KVKK ve Sorumluluk

Kalemci Hukuk Bürosu, İzmir’in Bayraklı ilçesinde, Folkart Towers’ta yapay zekâ sistemlerinin geliştirilmesi, satın alınması ve kullanılmasından doğan hukuki soruları da kapsayan teknoloji hukuku çalışmaları yürütmektedir. Yapay zekâ hukuku danışmanlığı; bir şirketin kullandığı veya sunduğu yapay zekâ araçlarının Türk hukuku, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) ve Avrupa Birliği pazarına yönelen faaliyetlerde (AB) 2024/1689 sayılı Yapay Zekâ Tüzüğü bakımından değerlendirilmesini ifade eder. Bu sayfa; Türkiye’deki güncel durumu, AB Yapay Zekâ Tüzüğü’nün Türk şirketlerine etkisini ve uygulama takvimini, kişisel veri boyutunu, hukuki sorumluluk sorularını ve uyum sürecinin adımlarını genel olarak açıklar.

Av. Ertuğrul Kalemci, İzmir Barosu’na 10705 sicil numarasıyla kayıtlıdır; Yaşar Üniversitesinde bilişim ve teknoloji hukuku yüksek lisansı yapmış, veri koruma görevlisi (DPO) ve CRCM sertifikaları bulunmaktadır. Bunlar olgusal kayıtlardır, bir sonuç vaadi değildir. Aşağıdaki bilgiler 19 Kasım 2026 itibarıyla resmî metinlere dayanan genel bilgilerdir; somut bir sistem veya uyuşmazlık için uygulanacak hükümler ayrıca incelenerek belirlenir.

Türkiye’de yapay zekâ kanunu var mı?

19 Kasım 2026 itibarıyla Türkiye’de yapay zekâyı bütün yönleriyle düzenleyen, yürürlükte bir kanun bulunmamaktadır. TBMM kayıtlarına göre 24 Haziran 2024’te sunulan 2/2234 esas numaralı “Yapay Zeka Kanun Teklifi”, mevcut kanunlarda yapay zekâya ilişkin değişiklikler öngören 7 Kasım 2025 tarihli 2/3358 esas numaralı teklif ve 25 Haziran 2026 tarihli 2/3744 esas numaralı “Yapay Zekâ, Otomasyon ve Sosyal Dönüşüm Uyum Fonu” teklifi komisyonda beklemektedir. Kanun teklifleri kabul edilip Resmî Gazete’de yayımlanmadıkça bağlayıcı değildir; tekliflerdeki yükümlülük veya para cezası hükümlerine bugün dayanılamaz.

Politika düzeyinde, Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı (2026-2030) 18 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 2026/9 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile duyurulmuştur. Bu belge kamu politikasını yönlendirir, özel kişilere kanun gibi doğrudan yükümlülük getirmez. Bu nedenle bugün yapay zekâ kullanımına KVKK, Türk Borçlar Kanunu, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, Türk Ceza Kanunu ile tüketici ve sektörel mevzuat uygulanır.

AB Yapay Zekâ Tüzüğü ve Türk şirketleri

(AB) 2024/1689 sayılı Tüzük 1 Ağustos 2024’te yürürlüğe girmiş, risk temelli bir çerçeve kurmuştur. Tüzük, 8 Temmuz 2026 tarihli (AB) 2026/1744 sayılı “Dijital Omnibus – Yapay Zekâ” Tüzüğü ile değiştirilmiş; değişiklik Avrupa Komisyonunun duyurusuna göre 27 Temmuz 2026’da yürürlüğe girmiştir. Tüzük Türkiye’de iç hukuk normu olarak uygulanmaz; ancak 2 nci maddeye göre AB pazarında yapay zekâ sistemini piyasaya sunan veya hizmete alan sağlayıcılara, nerede kurulu olduklarına bakılmaksızın, ve üçüncü ülkede kurulu olup sisteminin ürettiği çıktı AB’de kullanılan sağlayıcı ve uygulayıcılara da uygulanır. Bu nedenle AB’deki müşterilere yapay zekâ içeren yazılım veya platform sunan, AB’ye yapay zekâ bileşenli ürün ihraç eden ya da AB’deki bir iş ortağı için çıktısı orada kullanılan bir sistem işleten Türk şirketleri Tüzük’le karşılaşabilir.

Tüzük’te yükümlülükler, şirketin rolüne göre değişir. Sistemi geliştiren veya kendi adıyla piyasaya sunan taraf sağlayıcı, sistemi kendi yetkisi altında kullanan taraf uygulayıcıdır. Yüksek riskli bir sisteme kendi adını veya markasını koyan ya da onu esaslı biçimde değiştiren dağıtıcı, ithalatçı veya uygulayıcı, sağlayıcı yükümlülüklerini üstlenebilir (m. 25). AB dışında kurulu yüksek riskli sistem sağlayıcıları, sistemi AB pazarına sunmadan önce yazılı yetkiyle AB’de bir yetkili temsilci atar (m. 22).

  • Yasak uygulamalar (m. 5): Kişinin davranışını önemli ölçüde bozan manipülatif teknikler, kırılganlıkların istismarı, sosyal puanlama, işyerinde ve eğitim kurumlarında tıbbi veya güvenlik gerekçesi dışında duygu tanıma gibi uygulamalar. Omnibus ile, gerçek ve tanınabilir bir kişinin açık rızası olmadan cinsel içerikli gerçekçi görüntü, ses veya video üreten ya da manipüle eden sistemler ile çocuk istismarı materyali üreten sistemler de yasaklar arasına eklenmiştir.
  • Yüksek riskli sistemler (m. 6, Ek I ve Ek III): Ek III’te biyometri, kritik altyapı, eğitim, istihdam ve çalışan yönetimi, temel kamu ve özel hizmetlere erişim (örneğin kredi değerlendirmesi), kolluk, göç ve sınır yönetimi ile adalet yönetimi sayılır. İşe alım ve performans değerlendirmesinde kullanılan araçlar bu nedenle özellikle dikkat ister.
  • Şeffaflık yükümlülükleri (m. 50): İnsanlarla doğrudan etkileşen sistemlerde kişinin yapay zekâ ile etkileştiğinin bildirilmesi; sentetik ses, görüntü, video veya metin üreten sistemlerin çıktılarının makine tarafından okunabilir biçimde işaretlenmesi; “deepfake” içeriğin açıklanması.
  • Genel amaçlı yapay zekâ modelleri (V. Bölüm): Model sağlayıcıları için belgeleme ve telif politikası gibi ayrı yükümlülükler; sistemik risk taşıyan modellerde daha kapsamlı kurallar.

Yüksek riskli bir sistemin uygulayıcısı, sistemi kullanım talimatına uygun kullanmak, gerekli yetkinlik ve yetkiye sahip kişilere insan denetimi görevi vermek, kendi kontrolündeki girdi verisinin amaca uygunluğunu sağlamak, otomatik kayıtları en az altı ay saklamak ve sistemi işyerinde kullanmadan önce çalışanları ve temsilcilerini bilgilendirmek gibi yükümlülüklere tabidir (m. 26). Sağlayıcılar ve uygulayıcılar ayrıca personelinin yapay zekâ okuryazarlığını destekleyecek tedbirleri alır; değişik 4 üncü madde, bunun belirli bir kişisel yeterlilik seviyesini garanti etmeyi gerektirmediğini açıkça belirtir.

Uygulama takvimi

Tüzük’ün 113 üncü maddesinin Dijital Omnibus sonrası hâline göre başlıca tarihler şunlardır:

  • 2 Şubat 2025: Genel hükümler ve yasak uygulamalar.
  • 2 Ağustos 2025: Genel amaçlı yapay zekâ modellerine ilişkin kurallar, yönetişim ve yaptırımlar. Bu tarihten önce piyasaya sunulan modeller için uyum süresi 2 Ağustos 2027’dir (m. 111/3).
  • 2 Ağustos 2026: Tüzük’ün genel uygulama tarihi; m. 50 şeffaflık yükümlülükleri dâhil.
  • 2 Aralık 2026: Omnibus ile eklenen iki yeni yasak uygulanmaya başlar. 2 Ağustos 2026’dan önce piyasaya sunulmuş içerik üreten sistemlerin sağlayıcıları, çıktı işaretleme yükümlülüğüne (m. 50/2) bu tarihe kadar uyum sağlar (m. 111/4).
  • 2 Aralık 2027: Ek III kapsamındaki yüksek riskli sistemlere ilişkin kurallar (ilk metinde 2 Ağustos 2026 idi).
  • 2 Ağustos 2028: Ek I kapsamındaki ürünlere gömülü yüksek riskli sistemler.

Yaptırım tarafında m. 99, yasak uygulamalara aykırılık için 35 milyon avroya veya bir önceki mali yılın dünya çapındaki yıllık cirosunun yüzde 7’sine, diğer pek çok yükümlülük için 15 milyon avroya veya yüzde 3’üne kadar idari para cezası üst sınırları öngörür. Somut cezayı üye devletlerin yetkili makamları belirler. Konunun ayrıntılı anlatımı Yapay Zekâ Hukuku: AB Yapay Zekâ Tüzüğü ve Türkiye yazısındadır.

Yapay zekâ ve KVKK

Bir modele girilen müşteri yazışması, çağrı kaydı, özgeçmiş veya kamera görüntüsü, belirli ya da belirlenebilir bir gerçek kişiye ilişkin bilgi içeriyorsa KVKK uygulanır. İşleme 4 üncü maddedeki ilkelere ve 5 veya 6 ncı maddedeki şartlardan birine dayanmalı, ilgili kişi 10 uncu madde uyarınca aydınlatılmalıdır. Yurt dışındaki bir yapay zekâ hizmetine veri gönderilmesi 9 uncu maddedeki aktarım kurallarını, sağlayıcı nezdinde tutulan kayıtlar ise 12 nci maddedeki veri güvenliği yükümlülüğünü gündeme getirir. Kanun’un 11 inci maddesinin (g) bendi, verilerin münhasıran otomatik sistemlerle analiz edilmesi suretiyle kişinin aleyhine bir sonucun ortaya çıkmasına itiraz hakkı tanır; bu hak işe alım, kredi veya performans skorlarında önem taşır.

Kişisel Verileri Koruma Kurumu, “Yapay Zekâ Alanında Kişisel Verilerin Korunmasına Dair Tavsiyeler” ve 24 Kasım 2025’te yayımladığı “Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda)” ile bu alanda yol gösterici metinler yayımlamıştır. Tavsiyeler; yüksek risk öngörülen projelerde mahremiyet etki değerlendirmesi yapılmasını, aynı sonuca kişisel veri işlenmeden ulaşılabiliyorsa anonimleştirmenin tercih edilmesini ve paydaşların veri sorumlusu veya veri işleyen sıfatlarının projenin başında belirlenmesini önerir. Bu metinler tavsiye niteliğindedir; bağlayıcı olan Kanun ve ikincil mevzuattır. Ayrıntılar Yapay Zekâ Uygulamaları ve KVKK yazısında ve KVKK danışmanlığı sayfasındadır; AB’deki kişilere ilişkin veriler için GDPR danışmanlığı sayfasına bakılabilir.

Hukuki sorumluluk, telif ve ceza

Yapay zekâ sistemi hukuk süjesi değildir; sorumluluk sistemi geliştiren, sağlayan veya kullanan kişiye yöneltilir. Türk hukukunda özel bir düzenleme bulunmadığından genel hükümler uygulanır:

  • Sözleşme ilişkisi: Borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesinden doğan zarar Türk Borçlar Kanunu m. 112’ye tabidir. Yazılım ve yapay zekâ tedarik sözleşmelerinde kullanım amacı, insan denetimi, hata bildirimi, veri kullanımı ve sorumluluk paylaşımının açıkça yazılması bu nedenle önem taşır.
  • Sözleşme dışı zarar: Temel kural TBK m. 49’daki kusur sorumluluğudur; çalışanın iş sırasında verdiği zarar için m. 66’daki adam çalıştıranın sorumluluğu, önemli ölçüde tehlike arz eden işletmeler için m. 71’deki tehlike sorumluluğu gündeme gelebilir.
  • Telif: 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu eseri “sahibinin hususiyetini taşıyan” ürün olarak tanımlar ve yapay zekâ çıktıları için özel hüküm içermez; çıktının eser sayılıp sayılmayacağı insanın yaratıcı katkısına göre somut olayda değerlendirilir.
  • Ceza: TCK m. 20’ye göre ceza sorumluluğu şahsidir. Yapay zekâ ile işlenen fiiller, örneğin özel hayatın gizliliğinin ihlali (m. 134) veya kişisel verilerin hukuka aykırı kaydedilmesi (m. 135), fiili gerçekleştiren kişi bakımından mevcut suç tipleri çerçevesinde değerlendirilir.

Sahte içerik, içerik kaldırma ve bilişim suçları ile kesişen dosyalar için bilişim hukuku sayfasına bakılabilir.

Yapay zekâ uyum süreci adım adım

  1. Envanter: Şirkette kullanılan veya sunulan yapay zekâ sistemleri, amaçları, tedarikçileri ve işlenen veriler listelenir.
  2. Rol ve kapsam analizi: Her sistem için şirketin sağlayıcı mı uygulayıcı mı olduğu, çıktının AB’de kullanılıp kullanılmadığı ve sistemin yasak, yüksek riskli veya şeffaflık kategorisine girip girmediği belirlenir.
  3. KVKK değerlendirmesi: Hukuki sebep, aydınlatma, yurt dışına aktarım, saklama süresi ve gerekiyorsa etki değerlendirmesi ele alınır.
  4. Sözleşmeler: Tedarikçi sözleşmeleri, veri işleme ve aktarım hükümleri ile müşteriye sunulan kullanım koşulları gözden geçirilir.
  5. İç kurallar: Çalışanların üretken yapay zekâ kullanımına ilişkin politika, insan denetimi ve kayıt tutma kuralları yazılı hâle getirilir; okuryazarlık eğitimi planlanır.
  6. Gözden geçirme: Yeni ürün, pazar veya mevzuat değişikliğinde envanter ve metinler güncellenir; TBMM’deki tekliflerin ve AB uygulamasının gelişimi izlenir.

Uyum sürecinde hazırlanan başlıca belgeler

  • Yapay zekâ sistemleri envanteri ve risk sınıflandırma notu
  • Şirket içi yapay zekâ kullanım politikası
  • Yapay zekâ kullanımına ilişkin aydınlatma metinleri ve şeffaflık bildirimleri
  • Tedarikçi ve veri işleme sözleşmesi hükümleri
  • Kişisel veri etki değerlendirmesi
  • İnsan denetimi ve olay kayıt prosedürleri

İletişim bilgileri

Kalemci Hukuk Bürosu
Manas Blv. Folkart Towers No:39 B Blok Kat:27 D:2711
35530 Bayraklı / İzmir
Telefon: +90 506 592 66 72

Büro hakkında bilgi Hakkımızda, iletişim kanalı İletişim sayfasındadır.

Sıkça sorulan sorular

AB Yapay Zekâ Tüzüğü Türk şirketlerine uygulanır mı?
Türkiye’de iç hukuk normu olarak uygulanmaz. Ancak Türk şirketi AB pazarında yapay zekâ sistemi sunuyorsa veya sisteminin çıktısı AB’de kullanılıyorsa, Tüzük o faaliyet bakımından şirketi bağlayabilir (m. 2).

Türkiye’de yürürlükte bir yapay zekâ kanunu var mı?
19 Kasım 2026 itibarıyla yoktur. TBMM’deki 2/2234, 2/3358 ve 2/3744 esas numaralı teklifler komisyondadır ve bağlayıcı değildir. Bugün KVKK, TBK, FSEK, TCK ve sektörel mevzuat uygulanır.

Yüksek riskli yapay zekâ kuralları ne zaman uygulanacak?
(AB) 2026/1744 sayılı Tüzük ile Ek III kapsamındaki sistemler için 2 Aralık 2027, Ek I kapsamındaki ürünlere gömülü sistemler için 2 Ağustos 2028 tarihleri belirlenmiştir.

Çalışanların ChatGPT gibi araçlara müşteri verisi girmesi KVKK’ya aykırı mı?
Kendiliğinden aykırı değildir; ancak kişisel veri içeren her girdi KVKK kapsamındadır. Hukuki sebep, aydınlatma, yurt dışına aktarım ve veri güvenliği şartlarının sağlanması ve şirket içi kullanım kurallarının belirlenmesi gerekir.

Yapay zekâ ile üretilen içeriğin telif hakkı kime aittir?
FSEK’te özel bir hüküm yoktur. Değerlendirme, çıktıda insanın yaratıcı katkısının ve hususiyetin bulunup bulunmadığına göre somut olayda yapılır.

Yapay zekânın verdiği zarardan kim sorumludur?
Sistemin kendisi değil; somut olaya göre sistemi geliştiren, sağlayan veya kullanan kişi sorumlu olabilir. Türk hukukunda TBK’nın sözleşme (m. 112) ve haksız fiil (m. 49, 66, 71) hükümleri uygulanır.