Son güncelleme: 17 Kasım 2026
Vasiyetname, bir kişinin ölümünden sonra malvarlığının kime ve nasıl kalacağını kendi iradesiyle belirlediği belgedir. Kanun bu iradeye geniş bir alan tanır; ancak belgenin geçerli olması için sıkı şekil şartları arar ve bazı yakın mirasçıların saklı payını vasiyetnameye karşı korur. Şekle uyulmadan yazılmış bir vasiyetname, mirasbırakanın gerçek arzusunu yansıtsa bile iptal davasıyla ortadan kaldırılabilir.
Bu yazı, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) hükümlerine göre vasiyetnamenin kimler tarafından ve hangi şekillerde yapılabileceğini, nelerin vasiyet edilebileceğini, vasiyetnameden nasıl dönüleceğini, ölümden sonra izlenen usulü ve iptal davasını genel olarak açıklar.
Vasiyetname nedir, miras sözleşmesinden farkı ne?
TMK m.514’e göre mirasbırakan, tasarruf özgürlüğünün sınırları içinde malvarlığının tamamında veya bir kısmında vasiyetname ya da miras sözleşmesiyle tasarrufta bulunabilir; üzerinde tasarruf etmediği kısım yasal mirasçılarına kalır.
İki işlem arasındaki temel fark şudur:
- Vasiyetname tek taraflıdır. Mirasbırakan tek başına yapar ve dilediği zaman, kanundaki şekillerden birine uyarak geri alabilir (TMK m.542–544).
- Miras sözleşmesi iki taraflıdır. Resmî vasiyetname şeklinde, tarafların arzularını resmî memura aynı anda bildirip sözleşmeyi memur ve iki tanık önünde imzalamasıyla yapılır (TMK m.545). Kural olarak ancak tarafların yazılı anlaşmasıyla ortadan kaldırılabilir (TMK m.546).
Kimler vasiyetname yapabilir?
Vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip olmak ve on beş yaşını doldurmuş olmak yeterlidir (TMK m.502). Ayırt etme gücü, yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk veya benzeri sebeplerle akla uygun biçimde davranma yeteneğinden yoksun olmamayı ifade eder (TMK m.13).
Miras sözleşmesinde ölçü daha ağırdır: ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı olmamak gerekir (TMK m.503).
Vasiyetname, mirasbırakan yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama etkisi altındayken yapılmışsa geçersizdir. Ancak mirasbırakan durumu öğrendiği veya baskıdan kurtulduğu günden itibaren bir yıl içinde tasarruftan dönmezse, tasarruf geçerli sayılır (TMK m.504).
Vasiyetnameyle neler yapılabilir?
Kanun, ölüme bağlı tasarrufun içeriği için birçok seçenek tanır:
- Mirasçı atama: Mirasın tamamı veya belli bir oranı için bir ya da birden çok kişi mirasçı atanabilir (TMK m.516).
- Belirli mal bırakma: Bir kişiye, onu mirasçı yapmadan belirli bir malın mülkiyeti veya bir intifa hakkı bırakılabilir; mirasçılara, o kişi lehine bir edimi yerine getirme, irat bağlama veya onu bir borçtan kurtarma yükümlülüğü de yüklenebilir (TMK m.517). Bırakılan mal terekede bulunmuyorsa, tasarruftan aksi anlaşılmadıkça yükümlüler borçtan kurtulur.
- Yedek mirasçı ve artmirasçı atama: Atanan mirasçının mirasbırakandan önce ölmesi veya mirası reddetmesi ihtimaline karşı yedek mirasçı (TMK m.520), mirasın belirli bir kişiye sonradan devri için artmirasçı (TMK m.521) belirlenebilir.
- Koşul ve yükleme: Tasarruflar koşula veya yüklemeye bağlanabilir. Hukuka veya ahlâka aykırı koşullar ve yüklemeler, bağlı oldukları tasarrufu geçersiz kılar (TMK m.515).
- Vasiyeti yerine getirme görevlisi: Vasiyetnamenin uygulanmasını takip etmek üzere bir veya birden çok kişi atanabilir. Görevlinin göreve başladığında fiil ehliyetine sahip olması gerekir; görev, sulh hâkiminin bildiriminden itibaren on beş gün içinde reddedilmezse kabul edilmiş sayılır (TMK m.550).
- Mirasçılıktan çıkarma: Saklı paylı bir mirasçı, mirasbırakana veya yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemişse ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemişse mirasçılıktan çıkarılabilir (TMK m.510). Çıkarma sebebinin tasarrufta belirtilmesi şarttır; itiraz hâlinde sebebin varlığını, çıkarmadan yararlanan kişi ispat eder (TMK m.512).
Sınır: saklı pay
Mirasçı olarak altsoyu, ana ve babası veya eşi bulunan kişi, mirasının yalnızca saklı paylar dışında kalan kısmında ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir; bu mirasçılardan hiçbiri yoksa mirasının tamamında tasarruf edebilir (TMK m.505).
TMK m.506’ya göre saklı paylar şöyledir:
- Altsoy için yasal miras payının yarısı,
- Ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri,
- Sağ kalan eş için, altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçü.
Kardeşlere ilişkin saklı pay, 4.5.2007 tarihli ve 5650 sayılı Kanun’la yürürlükten kaldırılmıştır. Bu nedenle bugün kardeşlerin vasiyetnameye karşı saklı pay koruması yoktur.
Saklı payı aşan bir vasiyetname kendiliğinden geçersiz olmaz. Saklı payının karşılığını alamayan mirasçı tenkis davası açarak tasarrufun tasarruf edilebilir kısma indirilmesini isteyebilir (TMK m.560). Ayrıntılar için tenkis davası ve muris muvazaası yazısına bakabilirsiniz.
Vasiyetname türleri ve şekil şartları
TMK m.531’e göre vasiyet üç şekilde yapılabilir: resmî şekilde, mirasbırakanın el yazısıyla veya sözlü olarak. Bu şekiller sınırlı sayıdadır; bunların dışında bir yöntemle (örneğin yalnızca bir ses kaydı veya bilgisayarda yazılıp imzalanmış bir metinle) olağan koşullarda geçerli vasiyet yapılamaz.
Resmî vasiyetname
Resmî vasiyetname, iki tanığın katılmasıyla resmî memur tarafından düzenlenir. Resmî memur sulh hâkimi, noter veya kanunla bu yetki verilmiş başka bir görevli olabilir (TMK m.532).
Usul şöyledir:
- Mirasbırakan arzularını memura bildirir; memur vasiyetnameyi yazar veya yazdırır ve okuması için mirasbırakana verir. Mirasbırakan okuyup imzalar, memur da tarih koyarak imzalar (TMK m.533).
- Hemen ardından mirasbırakan, memurun huzurunda iki tanığa vasiyetnameyi okuduğunu ve bunun son arzularını içerdiğini beyan eder. Tanıklar, bu beyanın kendi önlerinde yapıldığını ve mirasbırakanı tasarrufa ehil gördüklerini vasiyetnameye yazarak veya yazdırarak imzalar. İçeriğin tanıklara bildirilmesi zorunlu değildir (TMK m.534).
- Mirasbırakan okuyamıyor veya imzalayamıyorsa, memur vasiyetnameyi iki tanık önünde ona okur; tanıklar bu hususu da vasiyetnameye yazarak imzalar (TMK m.535).
Kimler memur veya tanık olamaz? Fiil ehliyeti bulunmayanlar, ceza mahkemesi kararıyla kamu hizmetinden yasaklılar, okuryazar olmayanlar, mirasbırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bunların eşleri. Ayrıca düzenlemeye katılan memura, tanıklara ve onların yakınlarına o vasiyetnameyle kazandırma yapılamaz (TMK m.536).
Vasiyetnamenin aslını, onu düzenleyen memur saklar (TMK m.537).
El yazılı vasiyetname
El yazılı vasiyetname, yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilerek başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılmış ve imzalanmış olmalıdır (TMK m.538). Tanık veya memur gerekmez; bu yüzden en kolay yapılan türdür, ama şekil hatasına en açık olanı da budur.
Dikkat edilmesi gereken noktalar:
- Metnin tamamı mirasbırakanın kendi el yazısı olmalıdır. Daktilo veya bilgisayar çıktısının yalnızca imzalanması bu şartı karşılamaz.
- Tarih yıl, ay ve gün olarak yazılmalıdır.
- İmza metnin sonunda bulunmalıdır.
El yazılı vasiyetname, saklanmak üzere açık veya kapalı olarak notere, sulh hâkimine veya yetkili memura bırakılabilir (TMK m.538/2). Bu bir zorunluluk değildir; ancak belgenin kaybolması veya ölümden sonra ortaya çıkarılmaması riskini azaltır.
Sözlü vasiyet
Sözlü vasiyet, istisnai bir yoldur. Mirasbırakan yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık veya savaş gibi olağanüstü durumlar yüzünden resmî ya da el yazılı vasiyetname yapamıyorsa başvurulabilir (TMK m.539). Mirasbırakan son arzularını iki tanığa anlatır.
Tanıklardan biri bu arzuları yer, yıl, ay ve günü belirterek hemen yazar, imzalar ve diğer tanığa imzalatır; ikisi birlikte belgeyi vakit geçirmeden sulh veya asliye mahkemesine verir (TMK m.540). Mirasbırakan için sonradan diğer şekillerde vasiyetname yapma olanağı doğarsa, bu tarihten itibaren bir ay geçince sözlü vasiyet hükümden düşer (TMK m.541).
Noterde saklanan vasiyetname ölümden sonra nasıl ortaya çıkar?
1512 sayılı Noterlik Kanunu m.69’a göre noterler, kendilerine açık veya kapalı olarak bırakılan vasiyetnameleri saklar ve bunu yapanın kayıtlı olduğu nüfus müdürlüğüne yazıyla bildirir. Ölüm nüfus idaresince bildirildiğinde veya resmî belgeyle ispatlandığında, noter vasiyetnamenin onaylı örneğini yetkili sulh hâkimine verilmek üzere Cumhuriyet savcılığına gönderir.
Vasiyetname açılmadıkça, örneği yalnızca vasiyeti yapan kişiye veya bu konuda özel yetkili vekiline verilebilir (Noterlik Kanunu m.94).
Vasiyetnameden nasıl dönülür?
Mirasbırakan, vasiyetnamesini hayattayken her zaman değiştirebilir:
- Yeni vasiyetname: Kanundaki şekillerden birine uyarak yeni bir vasiyetname yapıp öncekinin tamamından veya bir kısmından dönebilir (TMK m.542). Önceki vasiyetname ortadan kaldırılmadan yenisi yapılmışsa, sonraki vasiyetname açıkça öncekini tamamlamadıkça onun yerini alır (TMK m.544).
- Yok etme: Vasiyetname yırtılarak veya başka yolla yok edilerek de geri alınabilir (TMK m.543).
- Sonraki tasarruf: Belirli bir mal vasiyet edilmiş, mirasbırakan da sonradan bu malı örneğin satmışsa, vasiyetnamede aksi belirtilmedikçe o vasiyet ortadan kalkar (TMK m.544/2).
Bir vasiyetname kazayla veya üçüncü kişinin kusuruyla yok olmuş ve içeriği aynen ve tamamen belirlenemiyorsa hükümsüz kalır; tazminat isteme hakkı saklıdır (TMK m.543/2).
Ölümden sonra vasiyetname nasıl açılır?
Mirasbırakanın ölümünden sonra ele geçen vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilmelidir. Vasiyetnameyi saklayan, düzenleyen veya ölenin eşyaları arasında bulan kişi, ölümü öğrenir öğrenmez bunu yapmakla yükümlüdür; aksi hâlde doğacak zarardan sorumlu olur (TMK m.595).
Sonraki adımlar şöyledir:
- Vasiyetname, tesliminden itibaren bir ay içinde mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi tarafından açılır ve ilgililere okunur. Bilinen mirasçılar ve diğer ilgililer açılışa çağrılır (TMK m.596).
- Hak sahiplerinin her birine, vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımlarının onaylı örneği tebliğ edilir; giderler terekeye aittir (TMK m.597).
- Vasiyetnameye, kendilerine bildirilmesinden itibaren bir ay içinde mirasçılar veya başka vasiyet alacaklıları tarafından itiraz edilmezse, lehine tasarruf yapılan kişiye sulh mahkemesince atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren belge verilir (TMK m.598/2). Bu belgenin verilmesi, iptal davası açma hakkını ortadan kaldırmaz (TMK m.598/4).
Vasiyetname yoksa veya mirasın bir kısmı vasiyetnamenin dışında kalıyorsa yasal mirasçılık kuralları uygulanır. Yasal mirasçılık ve paylar için miras hukuku nedir yazısına bakabilirsiniz. Terekenin borca batık olduğundan endişe eden mirasçıların süreleri kaçırmaması için mirasın reddi yazısı da yol gösterir.
Vasiyetnamenin iptali davası
Hangi sebeplerle açılır?
TMK m.557’ye göre ölüme bağlı bir tasarrufun iptali şu dört sebeple istenebilir:
- Tasarruf, mirasbırakanın tasarruf ehliyetinin bulunmadığı bir sırada yapılmışsa,
- Tasarruf yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda yapılmışsa,
- Tasarrufun içeriği, bağlandığı koşullar veya yüklemeler hukuka veya ahlâka aykırıysa,
- Tasarruf, kanundaki şekillere uyulmadan yapılmışsa.
Kim açabilir?
Davayı, tasarrufun iptalinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı açabilir. Dava tasarrufun tamamına veya bir kısmına yönelik olabilir. Sakatlık, kazandırma yapılan kişinin ya da eşinin veya hısımlarının düzenlemeye katılmasından kaynaklanıyorsa, tasarrufun tamamı değil yalnızca bu kazandırmalar iptal edilir (TMK m.558).
Süreler
İptal davası açma hakkı, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır. Her hâlde vasiyetnamenin açılma tarihinden itibaren iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı yirmi yıl geçmekle dava hakkı düşer (TMK m.559/1). Bunlar hak düşürücü sürelerdir. Hükümsüzlük, def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (TMK m.559/2).
Görevli ve yetkili mahkeme
Kanunda aksine bir düzenleme bulunmadığından görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir (6100 sayılı HMK m.2). Ölüme bağlı tasarrufların iptali ve tenkisi davalarında mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m.11/1-a; TMK m.576). Örneğin son yerleşim yeri İzmir olan bir mirasbırakanın vasiyetnamesine karşı iptal davası İzmir’deki asliye hukuk mahkemesinde açılır.
İptal mi, tenkis mi?
İki dava sıkça karıştırılır. İptal davası, tasarrufun kendisinin geçersiz olduğunu ileri sürer (ehliyetsizlik, irade sakatlığı, hukuka aykırılık, şekil eksikliği). Tenkis davası ise geçerli bir tasarrufun saklı payı zedelediğini ileri sürer ve tasarrufun indirilmesini amaçlar. Tenkis davası, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden itibaren on yıl içinde açılmalıdır (TMK m.571). Somut olayda iki talep birlikte, biri asıl diğeri terditli olarak ileri sürülebilir; hangisinin uygun olduğu dosyanın özelliklerine göre değerlendirilir.
Vasiyetname hazırlarken dikkat edilecek noktalar
- Şekli seçin: El yazılı vasiyetname kolaydır; resmî vasiyetnamede ise memur ve iki tanık, mirasbırakanın ehliyetine ilişkin beyanı belgeye geçirir ve aslı memurda saklanır. Ehliyet konusunda ileride itiraz beklenen durumlarda bu fark önem taşıyabilir.
- Saklı payı hesaba katın: Altsoy, ana-baba veya eş varsa tasarruf edilebilir kısmı aşan vasiyetnameler tenkis davasıyla karşılaşabilir.
- Açık ve somut yazın: Kişileri ve malları tereddüde yer bırakmayacak biçimde belirtin. Açık bir yanılma hâlinde mirasbırakanın gerçek arzusu kesin olarak tespit edilebiliyorsa tasarruf buna göre düzeltilir (TMK m.504/2); ancak bu, belirsiz ifadelerin yol açacağı uyuşmazlıkları önlemez.
- Mirasçılıktan çıkarma sebebini yazın: Sebep belirtilmeyen çıkarma, mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir (TMK m.512/3).
- Güncel tutun: Mal satışı, evlilik, boşanma veya çocuk sahibi olma gibi değişikliklerden sonra vasiyetnameyi yeniden gözden geçirin.
- Saklamayı düşünün: El yazılı vasiyetnamenin notere veya sulh hâkimine bırakılması, belgenin ölümden sonra ortaya çıkmasını kolaylaştırır.
Sıkça sorulan sorular
Vasiyetname yapmak için kaç yaşında olmak gerekir?
Ayırt etme gücüne sahip olmak ve on beş yaşını doldurmuş olmak yeterlidir (TMK m.502).
Bilgisayarda yazıp imzaladığım vasiyetname geçerli mi?
El yazılı vasiyetnamenin başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılması, tarih ve imza taşıması gerekir (TMK m.538). Bilgisayar çıktısının yalnızca imzalanması bu şartı karşılamaz. Geçerli bir vasiyet için metin baştan sona el yazısıyla yazılmalı ya da resmî vasiyetname yapılmalıdır.
Vasiyetname ile çocuğumu mirastan tamamen mahrum edebilir miyim?
Çocukların saklı payı yasal miras paylarının yarısıdır (TMK m.506). Bu payın da elinden alınması ancak TMK m.510’daki sebeplerle ve sebebin vasiyetnamede belirtilmesiyle mümkündür.
Vasiyetnamenin iptali davası ne zaman açılmalı?
Tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahibi olunduğunu öğrenmeden itibaren bir yıl içinde; her hâlde açılma tarihinden itibaren iyiniyetli davalılara karşı on, iyiniyetli olmayanlara karşı yirmi yıl içinde (TMK m.559).
Vasiyetnameyi kim açar?
Mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi, vasiyetnameyi tesliminden itibaren bir ay içinde açar ve ilgililere okur (TMK m.596).
İzmir’deki miras uyuşmazlıklarında izlenen usul ve görevli mahkemeler İzmir miras hukuku sayfasında özetlenmiştir. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her somut olay kendi koşullarına göre değerlendirilmelidir. Sorularınız için Kalemci Hukuk Bürosu ile görüşebilirsiniz.