Uygulamada “takipsizlik kararı” olarak bilinen karar, Ceza Muhakemesi Kanunu’ndaki adıyla kovuşturmaya yer olmadığına dair karardır (kısaca KYOK). Bu karar, soruşturma evresinin sonunda Cumhuriyet savcısı tarafından verilir ve şüpheli hakkında kamu davası açılmayacağı anlamına gelir. Aşağıda kararın hangi hâllerde verildiği, kimlere bildirildiği, nasıl itiraz edildiği ve sonradan dava açılmasının mümkün olup olmadığı yürürlükteki 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) hükümlerine göre anlatılmaktadır.
Takipsizlik Kararının Hukuki Dayanağı
Kamu davasını açma görevi Cumhuriyet savcısına aittir (CMK m. 170/1). Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa savcı iddianame düzenler (CMK m. 170/2). Yeterli şüphe oluşmamışsa veya kovuşturma olanağı yoksa, savcı kovuşturmaya yer olmadığına karar verir (CMK m. 172/1).
Takipsizlik kararı bir mahkeme hükmü değildir; soruşturma evresini kapatan bir savcılık kararıdır. Bu nedenle beraat kararıyla aynı sonuçları doğurmaz. Kararın en önemli etkisi, aşağıda anlatılan koşullar gerçekleşmedikçe aynı fiilden dolayı yeniden kamu davası açılamamasıdır (CMK m. 172/2).
Takipsizlik Kararı Hangi Hâllerde Verilir?
CMK m. 172/1, kararın iki temel gerekçesini sayar:
- Yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi: Soruşturmada toplanan deliller, suçun işlendiği ve şüpheli tarafından işlendiği konusunda dava açmaya yetecek düzeyde değilse.
- Kovuşturma olanağının bulunmaması: Delil durumundan bağımsız olarak hukuken dava açılamayan hâllerdir. Örneğin dava zamanaşımının dolması (TCK m. 66), şikâyete bağlı bir suçta altı aylık şikâyet süresinin geçirilmesi (TCK m. 73/1), şikâyetten vazgeçilmesi (TCK m. 73/4) veya fiilin suç olarak tanımlanmamış olması bu kapsamda değerlendirilir.
Bunların yanında kanunda özel olarak düzenlenmiş iki durum daha vardır:
- Etkin pişmanlık ve şahsi cezasızlık sebebi: Cezayı kaldıran şahsi sebep olarak etkin pişmanlık koşullarının ya da şahsi cezasızlık sebebinin varlığı hâlinde savcı kovuşturmaya yer olmadığı kararı verebilir (CMK m. 171/1).
- Uzlaşma: Uzlaşmaya tabi bir suçta uzlaşma sağlanır ve şüpheli edimini def’aten (tek seferde) yerine getirirse hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir (CMK m. 253/19). Hangi suçların uzlaşmaya tabi olduğu için uzlaşmaya tabi suçlar yazımıza bakabilirsiniz.
Takipsizlik kararı, kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararıyla karıştırılmamalıdır. Erteleme kararında yeterli şüphe vardır; ancak kanundaki koşullar gerçekleştiği için dava beş yıl süreyle açılmaz (CMK m. 171/2). Bu süre içinde kasıtlı bir suç işlenmezse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir (CMK m. 171/4).
Karar Kimlere Bildirilir?
Takipsizlik kararı, suçtan zarar görene ve önceden ifadesi alınmış veya sorguya çekilmiş şüpheliye bildirilir. Kararda itiraz hakkı, itiraz süresi ve itirazın yapılacağı merci gösterilir (CMK m. 172/1). Bildirim, itiraz süresinin başlangıcı bakımından önemlidir; süre, kararın tebliğ edildiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
Takipsizlik Kararına İtiraz: Süre ve Merci
Suçtan zarar gören, kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde itiraz edebilir. İtiraz, kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine yapılır (CMK m. 173/1). Bu süre, 7499 sayılı Kanunla “onbeş gün” iken “iki hafta” olarak değiştirilmiştir.
İtiraz dilekçesinde kamu davasının açılmasını gerektirebilecek olaylar ve deliller belirtilmelidir (CMK m. 173/2). Genel ifadelerle “karar hatalıdır” demek yerine, hangi delilin toplanmadığını veya hangi delilin yanlış değerlendirildiğini somut olarak göstermek gerekir.
Sulh ceza hâkimliği itirazı incelerken:
- Soruşturmanın genişletilmesine gerek görürse bunu açıkça belirterek Cumhuriyet başsavcılığından talepte bulunabilir (CMK m. 173/3).
- Kamu davasının açılması için yeterli neden bulunmazsa itirazı gerekçeli olarak reddeder, itiraz edeni giderlere mahkûm eder ve dosyayı savcılığa gönderir (CMK m. 173/3).
- İtirazı yerinde bulursa Cumhuriyet savcısı iddianame düzenleyerek mahkemeye verir (CMK m. 173/4).
Savcının kamu davasını açmama konusunda kanunun tanıdığı takdir yetkisini kullandığı hâllerde bu itiraz yolu uygulanmaz (CMK m. 173/5).
Takipsizlik Kararından Sonra Yeniden Dava Açılabilir mi?
Kural olarak hayır. Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildikten sonra, kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak yeni delil elde edilmedikçe ve bu konuda sulh ceza hâkimliğince bir karar verilmedikçe aynı fiilden dolayı kamu davası açılamaz (CMK m. 172/2). İtirazın reddedildiği hâllerde de aynı kural uygulanır (CMK m. 173/6).
Bunun bir istisnası Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarıdır. Takipsizlik kararının etkin soruşturma yapılmadan verildiği AİHM’nin kesinleşmiş kararıyla tespit edilirse veya bu karar aleyhine yapılan başvuru dostane çözüm ya da tek taraflı deklarasyon sonucunda düşerse, kesinleşmeden itibaren üç ay içinde talep edilmesi hâlinde yeniden soruşturma açılır (CMK m. 172/3).
Takipsizlik Kararı ve Tazminat
Takipsizlik kararı, şüphelinin hukuk mahkemesinde tazminat sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz; hukuk mahkemesi olayı kendi kurallarına göre değerlendirir. Öte yandan hakkında asılsız şikâyette bulunulan kişi, koşulları varsa şikâyetçiye karşı tazminat davası açabilir. Bu konu asılsız suçlama tazminat davası yazımızda, bilerek asılsız suç isnadı ise iftira suçu yazımızda ele alınmıştır.
Sık Sorulan Sorular
Takipsizlik kararı adli sicile işlenir mi?
Takipsizlik kararı bir mahkûmiyet hükmü değildir. 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m. 4/1 uyarınca adli sicile Türk mahkemelerince verilmiş ve kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri kaydedilir; takipsizlik kararı bu kapsamda değildir.
Şüpheli takipsizlik kararına itiraz edebilir mi?
CMK m. 173/1 itiraz hakkını suçtan zarar görene tanır. Şüpheli lehine verilen bir karara itirazda hukuki yararı da bulunmaz. Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararına ise şüpheli de itiraz edebilir (CMK m. 171/2).
İtiraz süresi kaçırılırsa ne olur?
İki haftalık süre geçtikten sonra yapılan itiraz süre yönünden reddedilir. Bu durumda yeniden dava açılabilmesi ancak CMK m. 172/2’deki yeni delil koşuluna bağlıdır.
Takipsizlik kararı ne kadar sürede verilir?
Kanunda soruşturmanın tamamlanması için genel bir süre yoktur. Süre; delillerin niteliğine, bilirkişi incelemesine ve kurum yazışmalarına göre değişir. Ancak dava zamanaşımı süresi işlemeye devam eder.
Ceza yargılamasının evreleri ve itiraz süreleri soruşturma ve kovuşturma evreleri sayfasında açıklanır. İlgili yazı: ceza yargılaması aşamaları. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyada sonuç, dosyadaki delillere göre değişir.