Boşanma davasında taraflar iki tür giderle karşılaşır: mahkemeye ödenen harç ve yargılama giderleri ile avukatla temsil hâlinde avukatlık ücreti. Bu yazı, bu kalemlerin hukuki dayanağını, kimin tarafından ödendiğini ve yargılama sonunda nasıl paylaştırıldığını genel olarak açıklar.
Boşanma davalarında avukatlık ücreti için sabit ya da herkese uygulanan tek bir tutar yoktur. Ücret; davanın türüne, kapsamına, talep edilen nafaka, tazminat ve mal rejimi gibi konulara ve yapılacak işin niteliğine göre her somut dosyada ayrıca değerlendirilir.
1136 sayılı Avukatlık Kanunu uyarınca avukatlık ücreti, avukat ile müvekkil arasında yapılan ücret sözleşmesiyle belirlenir ve bu sözleşmenin yazılı yapılması gerekir. Kararlaştırılan ücret, Türkiye Barolar Birliği tarafından her yıl yayımlanan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinde gösterilen tutarların altında olamaz. Tarife yalnızca alt sınırı belirler; somut dosyadaki ücret, işin kapsamına göre yazılı olarak kararlaştırılır.
Avukatlık ücretini etkileyen unsurlar
Ücret sözleşmesinde; davanın anlaşmalı veya çekişmeli olması, nafaka, tazminat, velayet ve mal rejimi gibi taleplerin bulunup bulunmadığı, duruşma ve bilirkişi incelemesi sayısı ile kanun yolu aşamalarının kapsama dahil olup olmadığı belirleyicidir. Sözleşmede hangi işlerin kapsama girdiği açıkça yazılmalıdır. Çekişmeli davalar genellikle daha uzun sürdüğü ve daha fazla işlem gerektirdiği için kapsamı da buna göre belirlenir.
Boşanma davasında avukatla temsil zorunlu mu?
Hayır. Taraflar boşanma davasını kendileri açıp takip edebilir; avukatla temsil zorunlu değildir. Avukat tutulmayan davalarda avukatlık ücreti doğmaz, ancak harç ve yargılama giderleri yine ödenir. Ayrıca karar aleyhine sonuçlanırsa karşı tarafın vekili lehine hükmedilen vekâlet ücreti söz konusu olabilir.
Çekişmeli Boşanma Davaları
Eşlerden yalnızca biri boşanmak istediğinde veya boşanmanın sonuçları üzerinde anlaşılamadığında dava çekişmeli olarak görülür. Bu doğrultuda açılan çekişmeli boşanma davaları protokolle değil, kusur oranlarının değerlendirilmesi suretiyle tesis edilir. Burada eşlerin boşanma konusunda aynı fikirde olması zorunluluk oluşturmaz.
Yargılamada tarafların ne kadar kusurlu oldukları incelenmektedir. Bu nedenle tanıkların bilgisine bakılabilmekte, araştırmalar gerçekleştirilmektedir. Maddi ve manevi tazminat talepleri bakımından tarafların kusur durumu belirleyicidir (TMK m. 174).
Kusur değerlendirmesi tazminat ve nafaka taleplerini doğrudan etkilediğinden, tarafların dayandıkları olayları ve delilleri dava dilekçesinde açıkça belirtmesi önem taşır.
Anlaşmalı Boşanma Davaları
Anlaşmalı boşanma, Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasına dayanır ve şu koşulları gerektirir:
- Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalıdır.
- Eşler birlikte başvurmalı ya da bir eş diğerinin davasını kabul etmelidir.
- Hâkim her iki tarafı bizatihi dinlemelidir.
- Anlaşmalı boşanmaya dair hususlar protokole bağlanmış olmalıdır.
Bu koşullar oluşmazsa anlaşmalı boşanma kararı verilemez (TMK m. 166/3). Anlaşmalı davanın adımları anlaşmalı boşanma davası nasıl açılır yazısında, masrafların paylaşımı ise boşanma davasında masrafları kim öder yazısında anlatılır.
Boşanmayla birlikte veya ayrıca açılan davalar
Nafaka, maddi ve manevi tazminat ile velayet talepleri boşanma davasıyla birlikte ileri sürülebilir. Mal rejiminin tasfiyesi ise ayrı bir dava konusudur; bu davada nispi harç talep edilen değer üzerinden hesaplandığından masraf kalemleri boşanma davasından farklılaşır. Nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması ve velayetin değiştirilmesi de boşanmadan sonra ayrıca açılabilen davalardır.
Boşanma Davası Masrafları
Boşanma davası açılırken avukatlık ücretinden ayrı olarak başvuru harcı, peşin harç, gider avansı ve vekâlet harcı gibi yargılama giderleri ödenir. Bu kalemler her yıl güncellenen harç ve gider avansı tarifelerine göre belirlenir. Mal rejimi ya da tazminat gibi parasal talepler içeren davalarda nispi harç, talep edilen değer üzerinden hesaplanır. Bilirkişi, keşif ve tanık giderleri de dosyanın gidişatına göre ortaya çıkabilir.
Avukatlık ücretini ve karşı taraf vekâlet ücretini kim öder?
Boşanma davalarında avukatlık ücreti iki şekilde ele alınır:
- Müvekkil ile avukat arasında yazılı olarak kararlaştırılan avukatlık ücreti
- Mahkeme tarafından belirlenen karşı taraf vekalet ücreti
Taraf ile avukatı arasındaki ücret, sözleşmeye göre müvekkil tarafından ödenir. Bundan ayrı olarak mahkeme, yargılama giderlerinin bir parçası olarak, aleyhine hüküm verilen tarafın karşı taraf vekili lehine Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre vekâlet ücreti ödemesine karar verir; taraflar kısmen haklı çıkarsa giderler haklılık oranına göre paylaştırılır (HMK m. 326).
Ücret sözleşmesi ve kapsamı
Vekalet ücreti, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinin altında kalmamak üzere avukat ile müvekkil arasında yazılı olarak kararlaştırılır. Avukatın sunduğu hizmetler; hukuki danışmanlık, delil toplama ve dava sürecini yürütme gibi çeşitli aşamaları kapsar.
Sık sorulan sorular
1. Boşanma davasında avukatlık ücreti nasıl belirlenir?
Avukatlık ücreti, davanın türü ve kapsamı değerlendirilerek avukat ile müvekkil arasında yazılı ücret sözleşmesiyle kararlaştırılır.
2. Avukatlık ücretinin alt sınırı var mı?
Evet. Kararlaştırılan ücret, Türkiye Barolar Birliği tarafından her yıl yayımlanan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinin altında olamaz.
3. Anlaşmalı ve çekişmeli boşanmada ücret aynı mıdır?
Hayır. Çekişmeli davalar genellikle daha uzun sürer ve daha fazla işlem gerektirir; ücret her dosyanın kapsamına göre ayrıca değerlendirilir.
4. Boşanma davası masraflarını kim öder?
Dava açılırken yargılama harçlarını ve gider avansını davacı yatırır (HMK m. 120). Yargılama sonunda, kanunda yazılı hâller dışında, yargılama giderlerinin aleyhine hüküm verilen taraftan alınmasına karar verilir; taraflar kısmen haklı çıkarsa giderler haklılık oranına göre paylaştırılır (HMK m. 326).
Boşanma süreci hakkında genel bilgi boşanma ve aile hukuku sayfasında yer alır.