Boşanmada Mal Paylaşımı Nasıl Olur?

Boşanmada Mal Paylaşımı Nasıl Olur?

Boşanmada mal paylaşımı, hukuki adıyla mal rejiminin tasfiyesi, eşlerin evlilik süresince edindikleri malvarlığının kanundaki kurallara göre hesaplanması ve paylaştırılmasıdır. Türk Medeni Kanunu’na göre eşler arasında, mal rejimi sözleşmesiyle başka bir rejim seçilmedikçe edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır (TMK m. 202). Bu yazıda hangi malların paylaşıma girdiği, tasfiyenin nasıl yapıldığı, eşten mal kaçırmaya karşı alınabilecek önlemler ve dava süreleri 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) hükümlerine göre anlatılmaktadır.

1 Ocak 2002 Öncesi ve Sonrası

Türk Medeni Kanunu 1 Ocak 2002’de yürürlüğe girmiştir. Bu tarihten önce evlenmiş eşler bakımından, o tarihe kadar tabi oldukları mal rejimi, yani mal ayrılığı devam eder; eşler bir yıl içinde başka bir rejim seçmedikleri takdirde, 1 Ocak 2002’den geçerli olmak üzere yasal mal rejimini seçmiş sayılırlar (4722 sayılı Kanun m. 10). Bu nedenle 2002 öncesine uzanan evliliklerde iki dönem ayrı ayrı değerlendirilir.

Mal Rejimi Ne Zaman Sona Erer?

Boşanma kararı verilmesi hâlinde mal rejimi, dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m. 225/2). Dolayısıyla boşanma davası açıldıktan sonra edinilen mallar, kural olarak paylaşıma girmez.

Edinilmiş Mallar ve Kişisel Mallar

Edinilmiş mal, her eşin bu mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir. Kanun özellikle şunları sayar (TMK m. 219):

  • Çalışmasının karşılığı olan edinimler,
  • Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarının yaptığı ödemeler,
  • Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar,
  • Kişisel mallarının gelirleri,
  • Edinilmiş malların yerine geçen değerler.

Kişisel mallar ise paylaşıma girmez. Kanun gereğince kişisel mallar şunlardır (TMK m. 220):

  • Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya,
  • Mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait olan veya sonradan miras yoluyla ya da herhangi bir şekilde karşılıksız kazanma yoluyla elde edilen malvarlığı değerleri,
  • Manevi tazminat alacakları,
  • Kişisel mallar yerine geçen değerler.

Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir. Belirli bir malın kendisine ait olduğunu iddia eden, bunu ispatla yükümlüdür; kime ait olduğu ispat edilemeyen mallar paylı mülkiyette sayılır (TMK m. 222).

Tasfiye Nasıl Yapılır?

1. Kişisel malların ayrılması: Her eş, önce kişisel mallarını alır.

2. Değer artış payı: Eşlerden biri, diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa, tasfiye sırasında bu malda ortaya çıkan değer artışı için katkısı oranında alacak hakkına sahip olur (TMK m. 227).

3. Denkleştirme: Bir eşin kişisel mallarına ilişkin borçları edinilmiş mallarından veya edinilmiş mallarına ilişkin borçları kişisel mallarından ödenmişse, tasfiye sırasında denkleştirme istenebilir (TMK m. 230).

4. Artık değerin hesaplanması: Artık değer, eklenecek değerler ve denkleştirmeden elde edilen miktarlar dahil, her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktardır (TMK m. 231). Mallar tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır (TMK m. 235).

5. Katılma alacağı: Her eş, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibidir; alacaklar takas edilir (TMK m. 236/1). Zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hâkim, kusurlu eşin pay oranını hakkaniyete uygun olarak azaltabilir veya kaldırabilir (TMK m. 236/2). Bu iki istisna dışında, boşanmadaki kusur katılma alacağının oranını etkilemez.

Eşten Mal Kaçırmaya Karşı Önlemler

Boşanma sürecinde veya öncesinde eşlerden birinin malları elden çıkararak paylaşımı engellemeye çalışması uygulamada sık karşılaşılan bir sorundur. Kanun bu duruma karşı çeşitli araçlar öngörür:

  • Aile konutu şerhi: Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası olmadıkça aile konutunu devredemez veya üzerindeki hakları sınırlayamaz. Konutun maliki olmayan eş, tapu kütüğüne gerekli şerhin verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir (TMK m. 194).
  • Tasarruf yetkisinin kısıtlanması: Ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilikten doğan mali bir yükümlülüğün yerine getirilmesi gerektirdiği ölçüde hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine belirli malvarlığı değerleriyle ilgili tasarrufların ancak onun rızasıyla yapılabileceğine karar verebilir; taşınmazlarda bu durum tapuya şerh edilir (TMK m. 199).
  • Geçici önlemler: Boşanma davası açılınca hâkim, eşlerin mallarının yönetimine ilişkin geçici önlemleri de re’sen alır (TMK m. 169).
  • Eklenecek değerler: Mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan, olağan hediyeler dışında yapılan karşılıksız kazandırmalar ile diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler, edinilmiş mallara değer olarak eklenir (TMK m. 229). Yani bu mallar elden çıkarılmış olsa bile hesapta dikkate alınır.
  • Üçüncü kişilere karşı dava: Borçlu eşin malvarlığı katılma alacağını karşılamazsa alacaklı eş, hesaba katılması gereken karşılıksız kazandırmaları bunlardan yararlanan üçüncü kişilerden, eksik kalan miktarla sınırlı olarak isteyebilir. Bu dava hakkı, hakkın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde mal rejiminin sona ermesinden itibaren beş yıl içinde kullanılmalıdır (TMK m. 241).

Mal kaçırmak için sahte belge düzenlenmesi veya hileli davranışlarla eşin aldatılması gibi fiiller ayrıca ceza hukuku bakımından da değerlendirilebilir.

Dava Ne Zaman ve Nerede Açılır?

Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin davalar aile mahkemesinde görülür. Uygulamada bu dava boşanma davasıyla birlikte veya sonrasında ayrı bir dava olarak açılabilir; boşanma kararı kesinleşmeden mal rejimi sona ermiş olmayacağından, mahkeme boşanma davasının sonucunu bekletici sorun yapabilir (HMK m. 165).

Katılma alacağı için kanunda özel bir zamanaşımı süresi öngörülmemiştir. Bu nedenle uygulamada TBK m. 146’daki on yıllık genel zamanaşımı süresi uygulanmakta ve bu süre boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren başlatılmaktadır. Üçüncü kişilere karşı TMK m. 241’deki dava için ise yukarıdaki kısa süreler geçerlidir.

Sık Sorulan Sorular

Evlenmeden önce aldığım ev paylaşılır mı?

Mal rejiminin başlangıcında size ait olan mallar kişisel maldır ve paylaşıma girmez. Ancak evlilik süresince bu evin edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına diğer eş karşılıksız katkıda bulunmuşsa değer artış payı (TMK m. 227) gündeme gelebilir. 2002 öncesine ait katkılar ise o dönemin mal ayrılığı rejimine göre ayrıca değerlendirilir.

Eşim boşanma davasından önce aracını kardeşine bağışladı, ne yapabilirim?

Bağış mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde rızanız olmadan yapılmışsa veya katılma alacağınızı azaltma kastıyla yapılmışsa, değeri edinilmiş mallara eklenir (TMK m. 229). Koşulları varsa bağıştan yararlanan kişiye karşı da dava açılabilir (TMK m. 241).

Kusurlu eş mal paylaşımında daha az mı alır?

Kural olarak hayır. Kusur, yalnızca zina veya hayata kast nedeniyle boşanmada hâkimin takdirine bağlı olarak pay oranını etkileyebilir (TMK m. 236/2). Hayata kast için hayata kast sebebiyle boşanma davası yazımıza bakabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Boşanma, velayet ve nafakaya ilişkin genel bilgiler İzmir boşanma avukatı sayfasında açıklanır.

Paylaş: 

Benzer Yazılar

Çalışan Kişisel Verileri ve İşyerinde KVKK

İşveren, iş ilişkisinin kurulması, yürütülmesi ve sona ermesi sırasında zorunlu olarak kişisel veri işler. Kimlik ve iletişim bilgileri, ücret, çalışma süreleri, sağlık

Tenkis Davası ve Muris Muvazaası

Mirasbırakan, sağlığında veya ölüme bağlı tasarrufla malvarlığı üzerinde tasarrufta bulunabilir. Bu serbesti, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun saklı pay hükümleriyle sınırlanır. Saklı

Yapay Zekâ Uygulamaları ve KVKK

Yapay zekâ sistemleri, özellikle üretken modeller, metin, görüntü ve ses üretirken çoğu zaman kişisel veri işler. Kullanıcının yazdığı girdi, yüklenen belge, ses

GDPR ve KVKK Farkları, Türk Şirketleri için GDPR

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, Avrupa Birliği’nin 95/46/EC sayılı Direktifi çizgisinde hazırlanmış; 2016 yılında kabul edilip kademeli olarak yürürlüğe girmiştir. Direktifi

Kişisel Veri İhlali Bildirimi

İşlenen kişisel verilerin kanuni olmayan yollarla başkaları tarafından elde edilmesi, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun 12 nci maddesinin beşinci fıkrasında ayrıca