Küçük düşürücü bir suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenen özel boşanma sebeplerindendir. Eşlerden biri bu tür bir suç işler veya haysiyetsiz bir hayat sürer ve bu nedenle onunla birlikte yaşaması diğer eşten beklenemezse, diğer eş boşanma davası açabilir. Bu yazıda sebebin unsurları, dava açma süresi, ceza davasıyla ilişkisi, ispat ve boşanmanın mali sonuçları 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) hükümlerine göre anlatılmaktadır.
Kanuni Dayanak: TMK m. 163
TMK m. 163’e göre eşlerden biri küçük düşürücü bir suç işler veya haysiyetsiz bir hayat sürer ve bu sebeplerden ötürü onunla birlikte yaşaması diğer eşten beklenemezse, bu eş her zaman boşanma davası açabilir.
Madde iki ayrı sebep içerir: küçük düşürücü suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme. Her iki sebepte de ortak şart, bu durum nedeniyle birlikte yaşamanın diğer eşten beklenememesidir.
Küçük Düşürücü Suç Nedir?
Kanun, hangi suçların küçük düşürücü sayılacağını tek tek saymamıştır. Bu değerlendirme, suçun niteliğine, işleniş biçimine ve toplumdaki algısına göre hâkim tarafından yapılır. Uygulamada ve öğretide hırsızlık, dolandırıcılık, rüşvet, zimmet, sahtecilik, uyuşturucu ticareti veya cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar gibi suçlar örnek olarak gösterilmektedir. Bu örnekler bağlayıcı bir liste değildir; her olay kendi koşullarıyla değerlendirilir.
Suçun eşe karşı işlenmiş olması gerekmez; üçüncü kişilere karşı işlenen suçlar da bu sebebe dayanak olabilir. Eşe karşı işlenen fiiller ise çoğunlukla hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (TMK m. 162) kapsamında da değerlendirilir. Bu konuda hayata kast sebebiyle boşanma davası yazımıza bakabilirsiniz.
Haysiyetsiz Hayat Sürme
Haysiyetsiz hayat sürme, suç oluşturmasa bile toplumun ahlak anlayışına aykırı ve sürekli nitelikteki bir yaşam tarzını ifade eder. Burada tek bir olay değil, belirli bir süreklilik gösteren yaşam biçimi esas alınır. Hangi davranışların bu kapsamda kaldığı da somut olaya göre hâkim tarafından takdir edilir.
Birlikte Yaşamanın Beklenememesi
Sebebin varlığı tek başına yeterli değildir. Suç veya haysiyetsiz yaşam nedeniyle davacı eşten birlikte yaşamayı sürdürmesinin beklenemeyeceği de gösterilmelidir. Bu değerlendirmede davacının olaydan haberdar olduğu tarih, olaydan sonraki davranışları ve suçun aile yaşamına etkisi gibi hususlar dikkate alınır.
Dava Açma Süresi
TMK m. 161 ve m. 162’deki sebeplerden farklı olarak, m. 163’te altı aylık veya beş yıllık bir hak düşürücü süre öngörülmemiştir; kanun, davanın her zaman açılabileceğini açıkça belirtir. Bununla birlikte uzun süre birlikte yaşamaya devam edilmesi, birlikte yaşamanın beklenemeyeceği şartı bakımından hâkimin değerlendirmesini etkileyebilir.
Evlenmeden Önce İşlenen Suçlar
Kanun metni, eşin “suç işlemesinden” söz eder. Evlenmeden önce işlenmiş ve diğer eşin evlenirken bildiği bir suç bakımından birlikte yaşamanın sonradan beklenemez hâle geldiğini ileri sürmek güçtür. Diğer eşin evlenmeden önce işlenmiş önemli bir durumu bilmeden evlendiği hâllerde ise ayrıca, eşinde bulunmaması onunla birlikte yaşamayı çekilmez kılacak derecede önemli bir nitelikte yanılarak evlenme nedeniyle evlenmenin iptali (TMK m. 149) de değerlendirilebilir.
Ceza Davası ile İlişkisi
Boşanma davası açmak için eşin ceza mahkemesinde mahkûm olmuş olması kanunda şart olarak öngörülmemiştir. Ancak suçun işlendiğinin ispatı gerekir. Ceza yargılaması devam ediyorsa, boşanma mahkemesi bu davanın sonucunu bekletici sorun yapabilir (HMK m. 165). Ceza dosyasındaki deliller boşanma davasında değerlendirilebilir; boşanma hâkimi delilleri serbestçe takdir eder (TMK m. 184/4).
İspat
Davacı, suçun veya haysiyetsiz yaşamın varlığını ve bu nedenle birlikte yaşamanın beklenemeyeceğini ispat etmelidir (TMK m. 6). Ceza soruşturması ve kovuşturması dosyaları, mahkûmiyet kararları, tanık beyanları ve hukuka uygun elde edilmiş belgeler başlıca delillerdir. Boşanma davasında hâkim, dayanılan olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz ve tarafların ikrarları hâkimi bağlamaz (TMK m. 184). Ayrıntılar için boşanma davasında ispat yükü yazımıza bakabilirsiniz.
Tazminat, Nafaka ve Mal Rejimi
Boşanma yüzünden mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat; boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf ise manevi tazminat isteyebilir (TMK m. 174). Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla nafaka isteyebilir (TMK m. 175).
Mal rejiminin tasfiyesinde ise kural olarak her eş diğerinin artık değerinin yarısına hak kazanır (TMK m. 236/1). Kanunun pay oranının azaltılmasına imkân tanıdığı hâller zina ve hayata kast ile sınırlıdır (TMK m. 236/2). Ayrıntılar için boşanmada mal paylaşımı yazımıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Eşim hakkında soruşturma başlatıldı, hemen boşanma davası açabilir miyim?
Kanunda dava açmak için mahkûmiyet şartı aranmamıştır. Ancak suçun işlendiğinin ispatı gerektiğinden, mahkeme ceza davasının sonucunu bekleyebilir.
Bu sebeple açılan davada süre kaçırılabilir mi?
TMK m. 163, davanın her zaman açılabileceğini öngörür. Ancak birlikte yaşamanın beklenemeyeceği şartı ayrıca değerlendirilir.
Genel boşanma sebebine de dayanabilir miyim?
Evet. Aynı olaylar, evlilik birliğinin temelinden sarsılması (TMK m. 166) kapsamında da ileri sürülebilir. Dava dilekçesinde dayanılan sebeplerin ayrı ayrı belirtilmesi önem taşır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Aile hukukuna ilişkin diğer konular İzmir boşanma avukatı sayfasında anlatılır.